Stopnie swobody

Nie podzielam poglądu myślicieli i uczonych, którzy z dogmatycznym uporem powtarzają tezę, że znaczenie, jakie jednostka przypisuje różnym stopniom wolności osobistej, zależy tylko do stosunków społecznych i systematycznego uczenia się, od historii i tradycji kulturowej. Aby lepiej zrozumieć te uwarunkowania, należy sięgnąć głębiej, należy dotrzeć do gatunkowej natury człowieka i do jego wyposażenia genetycznego. Wolność wyrasta bowiem z korzeni biologicznych. Już Pawłów zwrócił uwagę na to, że należy ona do wrodzonych odruchów bezwarunkowych, tak jak odruch pokarmowy. Wyniki współczesnych badań – chociaż ciągle rozproszone – potwierdzają i wzbogacają tę hipotezę. Interesujące eksperymenty z gołębiami pokazały, że wolą one sytuację, w której mogą.wybrać jedną z wielu ewentualności, niż sytuację, w której istnieje tylko pojedyncza reakcja. Jeszcze bardziej zaskakujące są rezultaty badań nad dziećmi. Okazuje się, że nawet w warunkach, w których reakcja narzucona przez eksperymentatora jest bardziej korzystna niż reakcja, którą mogą wybrać z danego zbioru odpowiedzi, preferują one tę ostatnią sytuację. Wolą to, co mniej atrakcyjne, ale dozwolone, od tego, co bardzo pociągające, lecz obowiązkowe. To pragnienie swobodnego wyboru wydaje się silniejsze, niż wynika to z potocznych obserwacji. Cytowani autorzy wykazali, że nawet wówczas, gdy nie poinformowano ich, co mogą osiągnąć po podjęciu decyzji, wolały ryzykowny samowybór niż całkowicie pewny „wybór” narzucony. W trudnych okolicznościach nie wyrzekały się zatem wolności, ale jej poszukiwały.


Posted in Los człowieka by with no comments yet.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *